Ochrona przed słońcem i korzystanie z zacienionych miejsc.
Zalecane
4 badań · 1 zalecenie
Ostatnia aktualizacja: 25 lutego 2026
Zalecane4 badań
Stosowanie środków ochrony przed słońcem i przebywanie w cieniu znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia raka podstawnokomórkowego u osób o zwiększonej wrażliwości na promieniowanie UV.
Cztery badania, w których wzięło udział ponad 500 osób, jednoznacznie wskazują na związek między narażeniem na promieniowanie ultrafioletowe a rozwojem raka podstawnokomórkowego. Dane z badań typu „przypadek-kontrola” przeprowadzone w Czarnogórze pokazują, że osoby, które zawsze się poparzą, ale nie nabierają opalenizny, mają 1,75 razy większe ryzyko wystąpienia raka podstawnokomórkowego (OR = 1,75; 95% CI 1,20–2,55; p = 0,003), natomiast u osób, u których pojawia się oparzenie słoneczne w ciągu dwóch godzin, ryzyko to jest 3,72 razy wyższe (OR = 3,72; 95% CI 2,39–5,79; p < 0,001). Jasna skóra, która pozostaje jasna po ekspozycji na słońce, wiąże się z 3,14-krotnie wyższym ryzykiem (OR = 3,14; 95% CI 1,59–6,18). W brazylijskiej grupie 202 pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym stwierdzono, że 77% zgłosiło znaczną ekspozycję na promieniowanie UV, przy czym u 71,2% guzów występowało na twarzy, a 43,6% charakteryzowała obecność zmian rogowacenia słonecznego wywołanego przez promieniowanie UV. Badania biomarkerów potwierdzają, że stosowanie odzieży ochronnej i kremów z filtrem znacząco zmniejsza biologiczną dawkę promieniowania UV. Systematyczna ochrona przed słońcem – stosowanie kremów z filtrem, noszenie odzieży ochronnej i szukanie cienia – bezpośrednio wpływa na główny modyfikowalny czynnik ryzyka raka podstawnokomórkowego.
W ramach tego badania kohortowego potwierdzono, że dimery tyminy w moczu (T=T) stanowią wiarygodny marker ekspozycji na promieniowanie UV, będące główną przyczyną środowiskową raka podstawnokomórkowego. Stężenie T=T w moczu, skorygowane względem stężenia kreatyniny, wykazało istotną korelację ze stężeniem T=T w tkance skóry (p < 0,05). Pojedyncza ekspozycja na słońcu wykazała wyraźny związek między dawką a reakcją zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, przy czym ilość wytwarzanych dimerów T=T była zbliżona w odniesieniu do jednostkowej dawki promieniowania, niezależnie od wieku. Wśród osób pracujących na zewnątrz, stale narażonych na promieniowanie UV, mieszany model statystyczny wykazał stabilne stężenie T=T, odzwierciedlające ekspozycję na promieniowanie UV w ciągu poprzednich trzech dni. Badanie jednoznacznie wskazuje, że czynniki ograniczające dawkę, takie jak ubrania i kremy z filtrem, zmniejszają biologiczną skuteczność ekspozycji na promieniowanie UV, a także stwierdza, że ten marker może być pomocny w pierwotnej profilaktyce raka skóry u ludzi.
W badaniu typu „przypadek-kontrola”, w którym porównano grupę 100 pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym skóry i grupę kontrolną liczącą 100 osób w Czarnogórze (lata 2002–2003), stwierdzono, że jasna karnacja wiąże się ze znacząco większym ryzykiem rozwoju raka podstawnokomórkowego skóry (t = 2,37, df = 99, p = 0,020). Skóra, która pozostawała jasna po ekspozycji na słońce, wykazywała ponad trzykrotnie wyższe ryzyko wystąpienia raka podstawnokomórkowego skóry (OR = 3,14, p = 0,001, 95% CI 1,59–6,18). Również jaśniejszy kolor włosów (t = 4,63, df = 99, p < 0,001) i jaśniejszy kolor oczu (t = 2,86, df = 99, p = 0,005) były istotnie związane z rozwojem raka podstawnokomórkowego skóry, co wskazuje na to, że osoby posiadające te cechy konstytucjonalne, które czynią je bardziej wrażliwymi na promieniowanie UV, są narażone na zwiększone ryzyko.
Autorzy: Barbosa, Marcus Vinicius, Bariani, Roberta Lopes, Farah, Andréia Bufoni, Ferreira, Lydia Masako, Nahas, Fabio Xerfan
Opublikowano: 1 kwietnia 2006
W prospektywnej kohorcie 202 pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym, u których stwierdzono łącznie 253 zmian w szpitalu Jaraguá w São Paulo, 77% zgłosiło narażenie na promieniowanie ultrafioletowe zarówno podczas aktywności rekreacyjnych, jak i zawodowych. Narażenie na promieniowanie UV zostało zidentyfikowane jako statystycznie istotny czynnik wpływający na rozwój raka podstawnokomórkowego. W badanej populacji stwierdzono 95,5% przypadków fototypów I i II (jasna skóra), a u 71,2% pacjentów guzy występowały na twarzy, czyli obszarze ciała najbardziej narażonym na działanie słońca. Keratoza słoneczna, stan przedrakowy wywołany przez promieniowanie UV, wystąpiła u 43,6% pacjentów. Częstość występowania wynosiła 36 przypadków na 100 000 pacjentów rocznie, przy czym największa liczba przypadków odnotowano w wieku 60–80 lat (69% przypadków, średni wiek 64 lata), co sugeruje, że kumulacyjne uszkodzenia spowodowane przez promieniowanie UV na przestrzeni dziesięcioleci są głównym czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju choroby.
W badaniu porównawczym, w którym przeanalizowano 100 przypadków raka podstawnokomórkowego potwierdzonych histopatologicznie oraz 100 osób z grupy kontrolnej, dobranych według płci i wieku w populacji Czarnogóry, stwierdzono, że promieniowanie słoneczne jest głównym czynnikiem ryzyka. U osób, które zawsze odczuwały oparzenia słoneczne bez nabierania opalenizny, zaobserwowano istotnie wyższe ryzyko (OR = 1,75; 95% CI = 1,20–2,55; p = 0,003). Osoby, u których oparzenia słoneczne pojawiały się po dwóch godzinach ekspozycji na słońce, wykazywały jeszcze wyższe ryzyko (OR = 3,72; 95% CI = 2,39–5,79; p < 0,001). U osób, które po wielokrotnej ekspozycji na słońce w dzieciństwie uzyskiwały jedynie lekką opaleniznę lub nie zauważały żadnych zmian, stwierdzono zwiększone ryzyko (OR = 2,92; 95% CI = 1,89–4,52; p < 0,001).
Zobacz źródło →